Nie wszystkie kobiety wiedzą, że młodość i uroda mają wówczas siłę przyciągającą, gdy łączą się z pełnym świeżości zapachem zawsze starannie domytej skóry. Dla wywołania szczerego komplementu, w rodzaju: „Jak przyjemnie pachniesz”, nie trzeba rujnować się na drogie perfumy i nadużywać wody kwiatowej — po prostu należy dbać o czystość ciała, włosów, o jamę ustną (świeżość oddechu) i zapobiegać objawom pocenia się. Wspominając o używaniu perfum czy wody kwiatowej warto nadmienić, że najlepszy, najmocniejszy zapach nie zabija przykrej woni niedomytej skóry, a często nawet ją potęguje. „Nie będę się dzisiaj myć” — powie czasem niejedna z nas, zmęczona całodzienną pracą. Nie zdaje sobie sprawy, że wyrządza tym zaniedbaniem krzywdę swemu zdrowiu i urodzie. Dla zrozumienia tego wystarczy pojąć, jakie zadania spełnia nasza skóra. Jest ona płaszczem ochronnym organizmu. Chroni od chłodu i przegrzania, zabezpiecza przed wtargnięciem do ustroju bakterii chorobotwórczych, wydziela pot oraz różne zbędne i szkodliwe dla zdrowia substancje, pomaga w pracy płucom i nerkom. Chroniąc nas od wpływów zewnętrznych, skóra równocześnie wchłania pożyteczne dla naszego wyglądu i zdrowia środki lecznicze, kremy itp. Skóra nie może wypełniać w dostatecznym stopniu swojej ważnej roli wydzielniczej i chłonnej, jeśli pot, kurz, brud, łój i warstwy złuszczającego się naskórka zatykają jej pory. Skóra przepocona, zwłaszcza pod pachami, w pachwinach i na stopach, odparza się i staje się podatniej sza na działanie zarazków powodujących choroby.

Powierzchnia skóry u człowieka dorosłego wynosi od 1,25 do 2 m?, a na jednym centymetrze kwadratowym średnio znajduje się około 40.000 bakterii, czekając na możliwość wniknięcia do ustroju i rozpoczęcia swej niszczącej gospodarki. Po jednej kąpieli usuwamy wraz ze złu szczającym się naskórkiem około sto milionów tych wrogich nam mikroorganizmów. Podstawową zasadą racjonalnej pielęgnacji ciała jest skrupulatne przestrzeganie czystości skóry. Naczelnym zadaniem każdej matki i wychowawczyni powinno się stać wpajanie dziecku potrzeby czystości osobistej od najmłodszych lat. Potrzeba ta stanie sią z czasem pożytecznym nałogiem, którego nie wykorzeni czas ani zmienne warunki życia.

Omawiając, zresztą dość pobieżnie, znaczenie skóry dla całości naszego ustroju nie możemy pominąć faktu, że trzeba o nią dbać również i z tego względu, że wielu schorzeniom samej skóry można zapobiec przez jej racjonalne pielęgnowanie, czyli po prostu przez częste stosowanie środków oczyszczających, wody i mydła. Przestrzeganie czystości skóry pomaga nam w zachowaniu nie tylko zdrowia, ale i estetycznego wyglądu. Skóra rzadko myta jest blada, szorstka, szybko starzeje się i więdnie, natomiast skóra starannie pielęgnowana jest dobrze napięta, gładka, różowa i długo zachowuje swą świeżość. Ze względu więc zarówno na zdrowie, jak i na urodę powinniśmy dbać o czystość skóry.

Idealnym sposobem pielęgnowania ciała byłaby codzienna kąpiel w wannie, ale nie wszyscy mamy po temu odpowiednie warunki. Ponieważ jednak, jak mówi przysłowie, „dla chcącego nie ma nic trudnego”, możemy codziennie umyć całe ciało, w misce lub pod prysznicem za pomocą bardzo prostego przyrządu (p. ryc. str. 10). W każdym większym czy mniejszym mieście znajdzie się blacharz, który zrobi nam blaszany zbiornik, na wodę o pojemności około 10 litrów z pokrywą. Zbiornik ten powinien być wykonany na wzór zwykłego, nieco większego irygatora. Na otwór odpływowy zbiornika nakładamy rurkę gumową długości około 75 cm. Drugą rurkę długości 75 cm starannie nakłuwamy rozpaloną igłą z jednej strony, tworząc dziurki potrzebne do spływania wody. Aby otwory w gumie nie zatykały się, trzeba przez rurkę przeciągnąć watkę zmoczoną w benzynie lub rozpuszczalniku. Dla połączenia obydwu rurek blacharz zrobi nam blaszaną rurkę w kształcie litery T. Na obydwa ramiona tej rurki blaszanej nakładamy rurkę gumową z otworami; pierwszą rurkę (przymocowaną do zbiornika) łączymy z trzecim otworem rurki blaszanej. Potrzebny nam jest jeszcze zaciskacz do gumy, który pozwoli, w miarę potrzeby, hamować odpływ wody. Prysznicem takim można po-sługiwać się stojąc w zwykłej balii; zbiornik z wodą zawieszamy na mocnym haku wbitym na wysokości 25 cm nad głową. Rurkę okrągłą, podziurkowaną zakładamy na szyję w ten sposób, aby otwory odpływowe znalazły się na wewnętrznej stronie rurki. Strumień wody, spływając równomiernie z wszystkich otworków, spłukuje dokładnie całe ciało.

Stosowanie opisanego przyrządu jest o wiele wygodniejsze od obmywania poszczególnych części ciała w misce; prysznic taki działa niezwykle orzeźwiająco po zmęczeniu pracą fizyczną czy umysłową. Codzienne mycie całego ciała czy to w misce partiami, czy pod prysznicem nie wyklucza ‘konieczności pełnej kąpieli chociaż raz w tygodniu. Zrogowaciałe części naskórka, powodujące szorstkość skóry i zatykające jej pory, nie dadzą się usunąć bez wymoczenia ciała w ciepłej wodzie. Przygotowanie kąpieli nie powinno przedstawiać wielkiej trudności. W każdym domu znajduje się przecież balia do prania bielizny, której po starannym umyciu można użyć do kąpieli. Wodę do kąpieli dobrze jest zmiękczać boraksem (50 g na kąpiel), aby mydło mogło lepiej oczyścić skórę. Podczas kąpieli używamy do zmycia ciała ostrej rękawiczki kąpielowej namydlonej mydłem przetłuszczonym; używajmy niezbyt silnie perfumowanego mydła, gdyż olejki zapachowe często wywołują przykre swędzenie skóry, u osób uczulonych ¡nawet pokrzywki. Przez zmywanie ciała rękawiczką kąpielową mechanicznie usuwamy zanieczyszczenia skóry i pobudzamy krążenie krwi. Kładziemy nacisk na wieczorne mycie czy kąpiel ciała z kilku względów. Po pierwsze: wieczorem mamy więcej czasu; po drugie: wieczorne mycie wpływa uspokajająco na system nerwowy; po trzecie: oddychanie w czasie wypoczynku nocnego całą oczyszczoną powierzchnią skóry zapewnia nam dobry, zdrowy sen w nocy, a z rana poczucie rzeźwości. Rano do mycia możemy użyć wody o temperaturze pokojowej; stosowanie wody ciepłej do mycia rannego zaleca się tylko przy łojotoku skóry. Codzienne obmywanie ciała i cotygodniowa kąpiel obowiązuje w każdej bez wyjątku porze roku.

Wracając jeszcze do sprawy kąpieli musimy nadmienić, że temperatura wody nie jest obojętna dla naszego zdrowia. Zimne kąpiele hartują wprawdzie organizm, ale woda o zbyt niskiej temperaturze jest niewskazana przy schorzeniach nerek i jajników, zaś kąpiel zbyt gorąca osłabia serce. Tego rodzaju kąpiele więc mogą być stosowane tylko za zezwoleniem lekarza.

Przy skłonności do krost ropnych, wągrów, zwłaszcza u osób młodych dotkniętych łojotokowymi zmianami skóry, oprócz codziennego starannego umycia się i normalnej cotygodniowej kąpieli, wskazana jest kąpiel w odwarze mieszanki ziołowej 2 razy w miesiącu. Całą ilość ziół należy zagotować w 3 litrach wody, odstawić na ciepłą blachę kuchenną do naciągnięcia na pół godziny, po czym odcedzić przez gazę do wody przeznaczonej na kąpiel. Ciało powinno być uprzednio czysto umyte w zwykłej wodzie. Jeśli skóra jest wybitnie szorstka, sucha, stale łuszcząca się, przygotowujemy inny rodzaj kąpieli. Około 2 kg płatków owsianych lub otrąb pszennych wsypujemy do woreczka płóciennego, związujemy go szczelnie, wkładamy do dużego garnka z wodą i gotujemy przez pół godziny. Oddzielnie przygotowujemy odwar z mieszanki ziołowej: Tę ilość ziół zalewamy 4 litrami wody, zagotujemy, odstawimy do naciągnięcia na pół godziny, następnie odcedzamy przez gazę do wody przygotowanej na kąpiel. Jednocześnie wlewamy do wody odwar z płatków (otrąb), opłukując dobrze w tejże wodzie nie otwarty woreczek.

Taka kąpiel, stosowana 2 razy w miesiącu, zmiękcza skórę, łagodzi swędzenie i podrażnienia, usuwa chropowatość skóry. Przy suchej skórze jest również wskazane raz na 4—8 tygodni, na parę godzin przed ciepłą kąpielą, wetrzeć w skórę lekko podgrzany, świeży olej jadalny. Przy tak zwanej „gęsiej skórce” — chropowatości przedramion, ud i łydek, występującej często u młodych dziewcząt — zabieg ten, połączony z wymoczeniem ciała w ciepłej wodzie i zmyciem skóry ostrą rękawiczką kąpielową, daje bardzo dobre wyniki. 

Pielęgnowanie cery suchej jest na ogół kłopotliwe. Cera taka jest bardzo wrażliwa na nieodpowiednie mydła i środki kosmetyczne; łatwo ulega podrażnieniom. Sposób pielęgnowania tego typu cery do lat 20 — 25 nie odbiega od sposobu pielęgnowania cery prawidłowej, z tym że używamy mydła tylko wieczorem, rano opłukujemy twarz ciepłą, a potem chłodną wodą oraz staramy się unikać używania kosmetyków upiększających poza środkami chroniącymi przed szkodliwymi wpływami atmosferycznymi. W tym wieku przy dobrym natłuszczeniu można twarz opalać, czego, w żadnym wypadku nie należy robić przy tym typie cery po przekroczeniu lat 30. Pielęgnowanie cery suchej w wieku 25 — 30 lat również zbliżone jest do pielęgnowania cery prawidłowej z tym, że jeśli skóra źle reaguje na wodę miękką i mydło przetłuszczone, zmywamy twarz wieczorem mleczkiem kosmetycznym, a rano opłukujemy chłodną wodą. W każdym jednak wypadku, nawet jeśli po użyciu wody i mydła mamy uczucie ściągania się skóry i wysuszenia, trzeba stosować wodę i mydło przetłuszczone przynajmniej 2 razy w tygodniu na noc, zwłaszcza jeśli używamy na dzień kosmetyków upiększających. Rano, jeśli skóra mimo wieczornego zastosowania kremu odżywczego jest nadal sucha, zmywamy twarz mleczkiem kosmetycznym. Stosując kremy musimy przyjąć za zasadę, że na noc pozostawiamy krem tylko pod oczyma, a z reszty twarzy przed udaniem się na spoczynek zmywamy go mleczkiem kosmetycznym, aby zapewnić skórze możność swobodnego oddychania w nocy. Przy tego typu cerze wskazane jest stosowanie maseczek odżywczych, płynów pobudzających, zjędrniających.

Cera sucha, jak już wspomnieliśmy, jest często bardzo uczulona na środki kosmetyczne, skłonna do podrażnienia, łuszczenia się i dlatego dobór kosmetyków powinien być bardzo ostrożny i przemyślany. Tak samo jak przy cerze prawidłowej, masaż twarzy o cerze suchej jest wskazany dopiero od lat 35 wzwyż. Po przekroczeniu lat 4 0, ponieważ wówczas cera prawidłowa i sucha zdradzają wielką zbieżność, stosujemy tak samo jak przy cerze prawidłowej, coraz rzadziej wodę i mydło, coraz częściej, jako zmywacze, mleczko lub oliwę, kremy odżywcze pełnotłuste (lecytynowe, witaminowe) oraz płyny pobudzające, no i oczywiście, umiejętnie przeprowadzane masaże twarzy.

Posiadaczki cery suchej powinny starannie chronić skórę twarzy przed szkodliwymi wpływami atmosferycznymi przez stosowanie kremów i pudrów ochronnych. Pisząc o cerze suchej musimy na zakończenie nadmienić, że w wyniku fizjologicznego procesu starzenia się zarówno cera prawidłowa, jak mieszana, a nawet tłusta, z biegiem czasu nabierają właściwości cery suchej i dlatego po 40 pielęgnowanie tych gatunków cery jest w znacznym stopniu zbliżone do pielęgnacji cery suchej w tym okresie, o ile oczywiście nie występują jakieś schorzenia skórne.

Dla uniknięcia powikłań chorobowych przy łojotoku skóry (cerze tłustej) należy leczyć wszelkie objawy niedomagań organizmu, stosować odpowiednią dietę, bogatą w białko, ubogą w węglowodany i tłuszcze, unikać wszelkich ostrych przypraw i alkoholu, prowadzić higieniczny tryb życia, tzn. wysypiać się, unikać dusznych, zadymionych lokali, uprawiać sporty, gimnastykę, jak najwięcej korzystać z powietrza i słońca, oraz odpowiednio pielęgnować skórę. Wszelkie stosowanie maści, kremów przy łojotoku jest absolutnie niewskazane, gdyż w tym wypadku musimy dążyć do osuszenia skóry, a nie do jej natłuszczenia. Twarz o cerze tłustej myjemy 2 razy dziennie lekkim, ciepłym naparem rumianku i mydłem toaletowym. Jeśli ten sposób mycia jest niewystarczający, gdyż skóra jest zbyt tłusta, można zamiast rumianku zastosować do zmywania twarzy napar skrzypu i korzeni łopianu, zaś wieczorem lub rano zmywanie mieszanką wysuszającą i ściągającą pory oraz maseczki osuszające.
Pospolitym defektem skóry tłustej są zaskórniki lub tzw. pospolicie wągry, powstałe na skutek zaczopowania ujścia gruczołów łojowych przez tłuszcz, brud, kurz itp. W tym przypadku oprócz normalnego, starannego mycia twarzy wskazanym byłoby (o ile nie ma wyprysków ropnych) myć ją 3 razy w tygodniu na noc niezbyt twardą, namydloną szczoteczką (włosianą, nie nylonową). Włos szczoteczki dociera głębiej i usuwa lepiej nagromadzony tłuszcz i brud. Poza tym w walce z wągrami pomaga nam przeprowadzone od czasu do czasu (co 10—14 dni) mechaniczne oczyszczenie skóry. U osób młodych, ze sprężystą, elastyczną skórą, zabieg oczyszczenia powinna poprzedzić parówka, która nagrzewa i zmiękcza naskórek, pozwalając na łatwiejsze usuwanie zaskórników. Parówkę przygotowujemy w sposób następujący. Garstkę ziół zmieszanych w równych ilościach (rumianku, mięty, kwiatu lipowego, szałwii, macierzanki) zagotowujemy w 3—4 litrach wody i odcedzamy, gorący napar wylewany na miednicę. Po starannym umyciu twarzy i rąk pochylamy nad miednicą twarz, przykrywamy głowę i miskę ręcznikiem, aby para nie uchodziła na
boki i nagrzewamy skórę, starając się wytrzymać możliwie najdłużej (5—10 min.). Gdy naskórek jest mocno zaczerwieniony, dobrze nagrzany, osuszamy skórę ze skroplonej pary kawałkiem gazy lub ligniny i przechodzimy do właściwego zabiegu oczyszczania skóry z wągrów. Wskazujące palce obydwu rąk owijamy gazą złożoną kilkakrotnie lub czystą, cienką, wygotowaną szmatką płócienną i, naciskając okolice wągrów, usuwamy je. Owinięcie palców jest konieczne po pierwsze dla zapobieżenia infekcji skóry, po wtóre dla uchronienia naskórka przed skaleczeniem go paznokciami oraz przed pęknięciem naczyń krwionośnych pod zbyt silnym, bezpośrednim naciskiem palców. Po oczyszczeniu skóry dobrze jest przetrzeć miejsca oczyszczane 3% wodą utlenioną lub czystą wódką. Na zakończenie zabiegu zastosujemy maseczkę ściągającą lub przetarcie twarzy wilgotnym kawałkiem ałunu.

Osoby po przekroczonej trzydziestce nie powinny stosować parówek, a raczej poddawać się zabiegom oczyszczania skóry w gabinecie kosmetycznym, gdyż w tym wypadku zabieg oczyszczania skóry powinna poprzedzić rozgrzewająca maska ziołowa, której przygotowanie i racjonalne zastosowanie jest dość kłopotliwe w warunkach domowych. Ponieważ niejedna czytelniczka może mieć trudności w korzystaniu z usług gabinetów kosmetycznych, podajemy opis takiego zabiegu, podczas którego nagrzewanie skóry maską termiczną zastąpimy nagrzewaniem grzejnikiem elektrycznym (piecyk elektryczny). Po dokładnym umyciu twarzy nakładamy na nią drewnianą szpatułką dość grubą warstwę ciepłej papki ziołowej, pozostawiając wolne okolice oczu i ust. Pod oczy zastosujemy odrobinę kremu (lanolinowego). Następnie pokrywamy twarz płatkami ligniny oraz specjalnie uszytą maską z płótna lub gazy. Oczy i usta ochraniamy watą lub dość grubo złożoną gazą. Siadamy przed grzejnikiem elektrycznym umieszczonym na wysokości twarzy i staramy się regulować nagrzewanie skóry przybliżając lub oddalając twarz od źródła ciepła i obracając ją tak, aby nagrzewała się równomiernie. Po 10—15 minutach zdejmujemy maseczkę wraz z ligniną, przemywamy twarz watką zmoczoną w gorącej wodzie i oczyszczamy w sposób podany uprzednio (jak po parówce). Starannie zmielone na proszek zioła zalewa się ciepłą wodą i miesza na małym ogniu na gęstą papkę. Nakładając na twarz należy uważać, aby nie poparzyć skóry — ciepłotę maseczki wypróbujemy na wierzchu dłoni. Na zakończenie zabiegu możemy zastosować prostą maseczkę z mąki kartoflanej i talku kosmetycznego zmieszanych pół na pół i rozprowadzonych zimną, przegotowaną wodą do konsystencji gęstej śmietany. Maseczkę po upływie 10—15 minut zmyć chłodną wodą. Pielęgnowanie cery tłustej, w miarę starzenia się i wysuszania skóry, upodabnia się do pielęgnowania cery prawidłowej i suchej..

Dla ochrony skóry przed mrozem i wiatrem zastosujemy odrobinę goldkremu i pudru. Po przekroczeniu lat 20 (do 30 roku życia) sposób pielęgnacji tej cery cokolwiek się zmienia. Twarz myjemy tylko wieczorem, ciepłą, miękką wodą i mydłem przetłuszczonym; rano opłukujemy chłodną wodą. Okolice twarzy, na których zaczynają zarysowywać się zmarszczki, natłuszczamy kremem odżywczym (lanolinowym, lecytynowym, witaminowym). Stosowanie kremu zmienia się zależnie od wieku. W wieku 20 — 25 lat dwa razy w tygodniu wieczorem wklepujemy lekko krem odżywczy opuszkami palców w miejsca, na których zarysowują się zmarszczki (najczęściej pod oczyma), pozostawiamy krem na godzinę, po czym opłukujemy twarz letnią wodą i wycieramy. W wieku 25 — 30 lat stosujemy krem 3 razy w tygodniu, pozostawiając go pod oczyma na całą noc.

Przy stosowaniu kremu nie należy nim twarzy smarować, gdyż możemy rozciągnąć naskórek. Lekko wklepujemy krem w skórę opuszkami palców, aż do lekkiego zaróżowienia naskórka. Obowiązuje to zwłaszcza po przekroczeniu 1 a t 30. Począwszy od tego okresu cera prawidłowa przechodzi w cerę suchą, staje się cieńsza, wrażliwsza na wpływy atmosferyczne. Działalność gruczołów łojowych zmniejsza się stopniowo, przez co skóra traci swą dotychczasową jędrność i elastyczność. Stosujemy jeszcze mycie twarzy wodą i mydłem wieczorem, rano jednak użyjemy do odświeżenia cery chłodnej wody tylko 3 razy w tygodniu, a resztę dni rano zmywamy twarz mleczkiem lub śmietanką kosmetyczną. W tym wieku jest wskazane również stosowanie nalewek i płynów zjędrniających naskórek. Stosowanie kremu odżywczego wskazane jest codziennie na godzinę wieczorem na całą twarz, a pod oczy na całą noc.

Od lat 35 możemy zacząć stosowanie masażu, który umiejętnie wykonywany zapobiega występowaniu zmarszczek. Stosowanie masażu we wcześniejszym okresie życia jest przeciwwskazane jako niepotrzebne, a nawet szkodliwe. Po 40 roku życia stosujemy coraz rzadziej wodę i mydło (2—3 razy w tygodniu), a coraz częściej kremy odżywcze (witaminowe, lecytynowe) i zmywanie twarzy mleczkiem. W okresie gdy cera prawidłowa coraz bardziej zaczyna przechodzić w cerę suchą, musimy staranniej chronić ją przed słońcem, mrozem i wiatrem.

Jeśli postanowimy już dbać o cerę, nie myślmy, że da się ona nam oszukać. Tak jak organizm nasz potrzebuje codziennego pożywienia, tak i cera nasza nie może być odżywiona na zapas. Dotyczy to przede wszystkim cery suchej, zwłaszcza po przekroczeniu trzydziestki. Przy zaniedbaniu domowym na co dzień — sporadyczne wizyty w gabinecie kosmetycznym nie dadzą rezultatów. Nie miejmy wtedy pretensji do kosmetyczek, które dadzą nam maksimum swej wiedzy i dobrej woli, ale jednego na pewno nie potrafią — zdziałać cudu. Oszałamiające efekty szybkiego wygładzenia pomarszczonej, zwiędłej, zaniedbanej skóry możemy jedynie osiągnąć poddając się plastycznej operacji usunięcia zmarszczek. Niestety, nawet taki zabieg wystarcza tylko na kilka lat, a potem trzeba go powtarzać.

Najlepszą zatem rzeczą jest profilaktyka — zapobieganie zmarszczkom. Nie zawsze mamy możliwość kupienia dobrego, świeżego kremu odżywczego, ale przecież możemy go sobie od czasu do czasu zrobić same. Również wszelkiego rodzaju maseczki odżywcze, łagodzące, wysuszające, płyny zjędrniające — tonizujące, wysuszające — to wcale nie taka filozofia. Od czasu do czasu zabawimy się więc w alchemika, tylko zamiast warzyć złoto, będziemy przygotowywać maści i eliksiry młodości. Przy produkowaniu kremów czy maseczek bardzo nam się przyda mały moździerz porcelanowy i pistel, czyli mieszadełko. Racjonalne pielęgnowanie cery powinno rozpoczynać się od najwcześniejszej młodości ze szczególnym uwzględnieniem okresu dojrzewania. Nigdy jednak nie jest za późno, aby rozpocząć starania o estetyczny wygląd i usunąć wieloletnie zaniedba-nie. Nie trzeba zniechęcać się początkowym brakiem rezultatu: poprawa nie może nastąpić błyskawicznie. Wszelkie zabiegi należy wykonywać systematycznie i dokładnie, a po pewnym czasie przyniosą pozytywny rezultat.

Krem ten, oczywiście, można robić chyba tylko w okresie urlopu i to na raz dla wszystkich przyjaciółek posiadających cerę suchą lub normalną oraz ukończony 30 rok życia. Podobno krem prababek jest nadzwyczajny w skutkach, jak twierdziła osoba, która zdradziła nam ten sekret. Istotnie wygląd tej osoby, dość wiekowej, świadczy o skuteczności kremu. Ale czy przy naszym tempie życia znajdziemy 10 godzin czasu oraz niemałą dozę cierpliwości niezbędnej przy preparowaniu tego kremu?